نقاط ديدني و تاريخي:

آثار و ابنيه تاريخي متعدد و پراكنده در شهرها و روستاهاي شهرستان، اصالت و غناي فرهنگ منطقه شبستر را بي نياز از توصيف مي كند. از جمله آثار با ارزش شهرستان، وجود تپه‌هاي خاكستري كه در اصطلاح ( كول تپه) خوانده مي شود مي باشد كه در بند 2 بخش اخير مشروحاً توضيح داده شد.

از جمله ديگر آثار باستاني مي توان به اين موارد اشاره كرد: سنگ نوشته سر درب مساجد كوشخانه، جامع و خيراب در شبستر و مسجد جامع تسوج و ديگر سنگ نوشته ها كه در روستاهاي اين شهرستان ديده مي شوند آثار تاريخي با ارزشي محسوب مي گردند. قوچ هاي سنگي تراشيده از سنگ مرمر و خارا كه در اغلب شهرها و روستاهاي منطقه به چشم مي خورد و شايد از بقاياي سلسله هاي آق قويونلو و قره قويونلوها باشند از ديگر آثار تاريخي و فرهنگي منطقه مي باشند و مي توان به جرات اظهار نظر كرد كه وجود مساجد و مقابر و ابنيه قديمي و سنگ نوشته ها و وجود راهروهاي زيرزميني، روايتگر سابقه تاريخي و تمدن جا افتاده منطقه است. توضيحات و تهيه عكس و تصوير از تمام آثار و ابنيه تاريخي شهرستان به لحاظ كثرت و تعدد مجوب اطاله كلام مي گردد و اصلاً از اهداف اين مقال خارج است معذالك براي روشن شدن مطلب يعني آثار نام برده مي شود: سواحل درياچه اروميه و در همين راستا امكانات آموزشي - تفريحي و فرهنگي ايجاد شده در بندر شرفخانه و شيخ ولي نيز از جمله مهم ترين پتانسيل هاي بالقوه و بالفعل موجود در شهرستان و حتي استان و كشور مي باشد كه همه ساله عده زيادي از جوانان و نوجوانان شهرستان، استان و حتي اقصي نقاط كشور را براي استراحت و تفريح و گذراندن اوقات فراغت به خود جذب مي نمايد. اردوگاه شهيد مدني شيخ ولي كه زير نظر آموزش و پرورش مي باشد همه ساله در ايام تابستان با تنظيم برنامه هاي آموزشي - تفريحي و فرهنگي، اردوي آموزشي از سراسر شهرستان و استان را پذيرا مي باشد.

رشته كوه مورو و ميشو با داشتن قلل مرتفع و دامنه هاي سرسبز يكي ديگر از امكانات شهرستان را به صورت طبيعي به وجود مي آورد و همه ساله نوجوانان و جوانان با تشكيل تيم‌هاي كوهنوردي به قلل آن صعود كرده و اوقات فراغت خود را در دامان طبيعت سپري مي‌نمايند. اما موضوعي كه در اين راستان حائز اهميت است برنامه هاي بسيار متنوع و جالب و دلپذير صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران مي باشد كه در ماه هاي اخير به طور چشمگيري بينندگان و شنوندگان زيادي را به خود جلب كرده است. خصوصاً پخش برنامه هاي شبكه سوم سيماي جمهوري اسلامي ايران كه بيشتر مورد توجه و علاقه نوجوانان و جوانان و حتي ميانسالان مي باشد. البته برنامه هاي فرهنگي و اجتماعي شبكه هاي ديگر سيما نيز بسيار متنوع و جالب توجه مي باشد.

امكانات و پتانسيل هاي موجود در شهرستان براي گذراندن اوقات فراغت:

اين شهرستان امكانات و پتانسيل هاي بالقوه و بالفعل متعددي دارد كه عموماً براي گذراندن اوقات فراغت جوانان و نوجوانان و همه اقشار مردم مورد استفاده قرار مي گيرد.

از جمله پتانسيل ها مي توان به امكانات تربيت بدني شهرستان اشاره كرد كه در سال هاي اخير مسئولين تربيت بدني در جهت ايجاد امكانات و فضاهاي ورزشي، ميادين بازي، نموده اند كه جوانان و نوجوانان اوقات فراغت خود را به بازي و تفريح مي گذرانند.

حواشي رودخانه ها و چشمه سارهاي پرآب و رشته كوه هاي موجود در شهرستان نيز يكي ديگر از پتانسيل هاي موجود در شهرستان مي باشند. به اقتضاي طبيعت شهرستان، چشمه سارها و رودخانه هاي بسياري در آن جريان يافته و سراسر منطقه را همراه با پيچ ها دره ها و دشت ها و نور ديده و در تلفيق با عناصر ديگر طبيعت، پيرامون و حواشي خود را به تفرج گاه و تفريح‌گاه‌هاي دلپذيري تبديل مي كند.

دره هاي موجود در ميان رشته كوه هاي شهرستان كه در دامنه و ميان ارتفاعات و عموماً همراه با جريان رودخانه ها و درختان و باغات استقرار يافته اند از فضاهاي تفرجگاهي قابل توجهي هستند كه همواره مملو از جوانان و نوجوانان است كه جهت گذراندن اوقات فراغت روزانه يا تعطيلات آخر هفته به آنجاها مي روند.

وضعيت اشتغال جوانان:

به طوري كه در جداول اول بند 4 همين بخش آمده است از كل جمعيت اين شهرستان كه 122837 نفر مي باشد 97903 نفر جمعيت 10 ساله و بيشتر را شامل مي گردد و بر اساس همان جدول 36899 نفر از تعداد فوق الذكر جمعيت فعال شهرستان را تشكيل مي دهند.

بر اساس همان منبع از كل جمعيت فعال شهرستان (36899) 35848 نفر شاغل مي باشند كه از اين تعداد 19046 نفر در سنين 40 - 10 سالگي قرار دارند.

نيز برابر مندرجات همان جدول در ميان جمعيت 10 ساله و بيشتر شهرستان كلاً 159 نفر بيكار قبلاً شاغل بودند كه به عللي كارشان را از دست داده اند و 892 نفر بيكار قبلاً غير شاغل بودند يعني در صورتي كه دو رقم فوق را كلاً بيكار محسوب نماييم در كل شهرستان جمعيتي بالغ بر 1051 نفر را به وجود مي آورد.

از كل جمعيت 10 ساله و بيشتر شهرستان ( 97903) جمعاً 59997 نفر جمعيت غيرفعال شهرستان را به وجود مي آورند كه عموماً به تحصيل يا خانه داري اشتغال داشته يا داراي درآمد بدون كار مي باشند و كلاً 1007 نفر در شهرستان از اعلام وضعيت شغلي خود امتنان ورزيده‌اند.

اينك به لحاظ داشتن موارد فوق، معلوم مي گردد كه در سطح شهرستان بيكار به مفهوم واقعي آن محسوب نمي باشد و اين موضوع خود دليل روشني است براي مهاجرت از شرستان به شهرستان هاي بزرگ ديگر و يا اشتغال در اقتصاد دلالي

اوقات فراغت جوانان به انحاء مختلف پر مي گردد از جمله مي توان: ايجاد كتابخانه‌هاي متعدد در شهرهاي شهرستان و تعدادي از روستاهاي بزرگ، برگزاري مسابقات علمي، فرهنگي و دعوت و تشويق جوانان و نوجوانان به شركت در اين مسابقات، برگزاري مسابقات ورزشي در سطح جوانان و نوجوانان شهرستان تشكيل كلاس هاي فوق برنامه تابستاني جهت ارتقاي سطح علمي و سرگرمي جوانان و نوجوانان و برنامه هاي متعدد ديگر.

دانشگاه پيام نور از سال 1373 با دو رشته تحصيلي رياضي محض و مديريت بازرگاني فعاليت خود را در شهرستان آغاز نموده است.

از آنجايي كه هزينه هاي احداث ساختمان اصلي دانشگاه و زمين مورد نياز توسط جمعيت خيريه روستاي بنيس و فرد خيري به نام آقاي حاج نجف بياضيان از اهالي آن روستا در دست احداث مي باشد لذا به منظور تشويق افراد خير و قدرداني از تلاش هاي آن عزيزان نام دانشگاه فوق « دانشگاه پيام نور بنيس مركز شبستر» ناميده مي شود.

وضعيت آموزش عالي در سطح شهرستان به تفكيك رشته هاي تحصيلي

آموزش عالي رد حال حاضر در اين شهرستان عبارت از واحد دانشگاه آزاد اسلامي و واحد دانشگاه پيام نور مي باشد.

الف: دانشگاه آزاد اسلامي واحد شبستر از سال 1368 با دو رشته تحصيلي كارشناسي تاريخ و مهندسي دامپروري شروع به فعاليت نموده و در حال حاضر در رشته هاي : كارشناسي ارشد تاريخ، كارشناسي تاريخ، كارشناسي دبيري تاريخ، علوم دامي، كارشناسي كامپيوتر، كارداني كامپيوتر، كارداني عمران، آموزش معملان (كارشناس)، آموزش معلمان (كارداني) به فعاليت خود ادامه مي دهد

همچينين در 17 واحد كودكستان در سطح شهرستان با 29 كلاس آموزشي و 25 نفر كادر آموزشي حداقل 670 نفر نوآموز مي باشد كه از اين تعداد 357 نفر را نوآموز پسر و 313 نفر را نوآموز دختر تشكل مي دهد

و نيز 35 نفر دانش آموزش استثنايي در يك مدرسه با 5 نفر كادر آموزشي مشغول تحصيل مي باشند كه 21 نفر دختر و 14 نفر از آنان پسر مي باشند

نهضت سوادآموزي: نهضت سوادآموزي نيز بعد از پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي فعليت خود را شروع نموده و همه ساله تعداد زيادي از بي سوادان شهرستان را به كلاس هاي سواد آموزي دعوت مي نمايد و تاكنون دستاوردهاي زيادي داشته است.

در سال تحصيلي 77-76 با تشكيل 180 كلاس با كادر آموزشي به تعداد 102 نفر در 51 روستاي شهرستان در حال آ‚وزش 1961 نفر از سوادآموزانه مي باشد كه از اين تعداد 785 نفر رد 65 كلاس مقدماتي، 678 نفر در كلاس تكميلي، 554 نفر در 36 كلاس پاياني، 305 نفر در 19 كلاس پنجم شبانه و 10 نفر در كلاس لازم التعليم به تحصيل مشغول مي باشند.

وضعيت آموزشي:

قبل از شروع بحث اصلي، خلاصه اي از تاريخچه وضع آموزش و فرهنگ در سابق ارائه مي گردد:

اهالي اين شهرستان به فرهنگ دوستي و روشنفكري شهرت دارند و فرهنگ عمومي در مقايسه با ساير شهرستان هاي استان از پيشرفت بالايي برخوردار مي باشد و اين امر ناشي از مسافرتهاي اهالي شهرستان به كشورهاي خارجي و آشنايي با فرهنگ و تمدن اروپايي بوده است.

اولين مدرسه به سبك كلاسيك در سال 1324 هجري ـ قمري به نام رشيديه در شبستر تاسيس گرديد و دو سال بعد يعني 1329 هـ .ق مدرسه معرفت در خامنه به وسيله مرحوم اسداله معرفت ايجاد گرديد و به تدريج بر تعداد مدارس منطقه افزوده گرديد.

وضعيت اشتغال:

بررسي جدول قسمت اول بند 4 (تركيب جمعيت شهرستان از نظر فعاليت مندرج در صفحه براي ما مشخص مي كند كه بر اساس سرشماري نفوس و مسكن سال 1375 در كل شهرستان تعداد 159 نفر بيكار قبلاً شاغل و 892 نفر قبلاً غير شاغل وجود دارد كه جمعاً 1051 نفر جمعيت بي كار شهرستان را تشكيل مي دهد كه از اين تعداد، 122 نفر كمتر از سه ماه،‌261 نفر 6-4 ماه، 318 نفر 12-8 ماه، 127 نفر 24-13 و 223 نفر 25 ماه و بيشتر بيكار بوده اند

با توجه به موارد مذكور، بيكاري در اين شهرستان چندان محسوب نبوده و اكثر بيكاران اين شهرستان فارغ التحصيلاني هستند كه جذب بازار كار نشده اند و بقيه كارگران فصلي مي باشند.

1ـ جمعيت شهرستان و تحولات آن از سال 1335 الي 1375:

الف: جمعيت شهرستان

بر اساس نتايج حاصل از سرشماري نفوس و مسكن 1375، اين شهرستان جمعيتي بالغ بر 122837 نفر را دارا مي باشند كه 69/3 درصد از كل جمعيت استان را در خود جاي داده است

ب: نرخ رشد جمعيت:

مقايسه جمعيت شهرستان در بين سال هاي 1370 132537 نفر

و سرشماري نفوس و مسكن 375 122837 نفر

بيانگر رشد منفي جمعيت در شهرستان بوده و اين امر ناشي از وجود پديده مهاجرت از شهرها و روستاهاي شهرستان به شهرهاي بزرگ بوده و نيز بالا بردن سطح آگاهي مردم و افزايش امكانات بهداشتي و درماني مي باشد

پ: بعد خانواده

بعد خانواده در اين شهرستان 57/4 نفر مي باشد كه در نقاط شهري اين رقم به 39/4 نفر و در نقاط روستايي به 73/4 نفر مي رسد.

افزايش جمعيت شهري و كاهش جمعيت روستايي در بين دو سرشماري سالهاي 1365 و 1370ناشي از الحاق روستاي ديزج شيخ مرجان به شهر تسوج و الحاق روستاي ديزج مهر وقانچي به شهر بند شرفخانه مي باشد.

حداكثر ارتفاع كوه ميشو قله علي علمدار به ارتفاع 2155 متر و متوسط ارتفاع آن در شبستر 1350 متر و حداقل ارتفاع شهرستان از سطح درياهاي آزاد 1275 متر مي باشد.

اين شهرستان از لحاظ طبعي به دو قسمت كوهستاني و جلگه اي تقسيم مي شود و جادهي كه از جاده ترانزيتي تبريز ـ بازرگان از صوفيان جدا شده و از اين شهرستان عبور كرده و تا سلماس در آذربايجان غربي امتداد مي يابد. نواحي كوهستاني و جلگه اي را از هم جدا مي كند.

قلل مرتفع رشته كوههاي مورو و ميشو:

1ـ قله علي علمدار در رشته كوه ميشو به ارتفاع 3155 متر 2 ـ قله ميشو در رشته كوه ميشو به ارتفاع 3125 متر 3 ـ قله داغي در رشته كوه ميشو به ارتفاع 3075 متر 4 ـ قله شانجان در رشته كوه ميشو به ارتفاع 3015 متر 5 ـ قله پيرموسي در رشته كوه ميشو به ارتفاع 2178 متر موقعيت جغرافيايي:

موقعيت، وسعت، قلمرو شهرستان، طول و عرض جغرافياي، شهرستانها و استانهاي همجوار

محدوده اي از ايران اسلامي كه با وسعت 1/2694 كيلومترمربع، نام شهرستان شبستر به خود گرفته است و در بين اهالي محل و شهرستان ها همجوار به نام گونئي مشهور است در شمال غربي تبريز واقع و محدود است از شرق به شرستان تبريز، از شمالشرق به شهرستان اهر، از شمال به شهرستان مرند، از شمالغرب به شهرستان خوي، از غرب به شهرستان سلماس (استان آذربايجان غربي)،‌از جنوب به درياجه اروميه و از آن طريق به شهرستان اروميه (بندر شرفخانه ـ بندر گلمانخانه)، از جنوب شرقي به دشت تبريز و از آن طريق به شهرستان هاي آذرشهر و اسكو

اين شهرستان در تقسيمات كشوري سابق از دو بخش از ارونق و انزاب تشكيل مي شده است و از سال 1315 با تاسيس بخشداري شبستر تا اواخر 1368 كه تبديل به شهرستان گرديد يكي از بخش هاي شهرستان تبريز بوده

از نظر مختصات جغرافيايي: اين شهرستان بين 37 درجه و 42 دقيقه و 38 درجه و 24 دقيقه عرض شمالي، 45 درجه و 5 دقيقه و 46 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ واقع شده است

فاصله مركز شهرستان (شبستر) از مركز استان (تبريز) 66 كيلومتر مي باشد.

اين شهرستان از 10 كيلومتري تبريز شروع و تا 35 كيلومتري شهر سلماس ادامه مي يابد.


2ـ چگونگي پستي و بلندي كوهها و ارتفاعات مهم

نحوه استقرار پستي و بلندي در سراسر اين شهرستان، منطقه را از ويژگي خاصي برخوردار نموده است.

بلنديهاي مورو و ميشو با جهت شرقي ـ غربي به طول حدود يكصد كيلومتر و عرض حدود سي كيلومتر مانند ديوار عظيمي سرتاسر شمال شهرستان را پوشانيده و اين شهرستان را از شهرستانهاي مرند و خوي جدا مي سازد و جنوب منطقه را درياچه اروميه اشتغال كرده است و بدين ترتيب اهميت استراتژيكي شهرستان را خط ساحلي دريا در جنوب و كوه ميشو در شمال تشكيل مي دهند كه موقعيت منحصر به فرد جغرافيايي و از مهمترين ويژگي هاي طبيعي منطقه مي باشد.